پديد شده و اين فرزند تولديافته از ابوين ( H 2 O ) مىباشد ، در صورتى كه اين حديث و بسيارى از احاديث مربوطه در پيرامون تفسير آيه : آب و عرش ، مادهء نخستين جهانرا بدون نسب معرفى كرده ، و تنها خود او را سررشتهء تمامى نسبها و تركيبات دانسته است . . « 1 » .

--> ( بقيه از صفحه قبل ) - از آن برخاست و آسمانى بهم پيوسته ( بدون طبقات ) از آن پديد آورد ( تا آنكه فرمود . . . ) سپس به اين مادهء آسمانى توجه فرمود . و قطب الدين در شرح كيدرى بر نهج البلاغه گويد : در خبر است كه خدا براى آفرينش آسمان و زمين جوهرى سبز آفريد و آن را ذوب كرده آبى مضطرب پديد گشت ، سپس بخارى همچون دود از آن پديد آمد . آنچه از مجموع احاديث مذكور مىنمايد اينست كه بخار آسمانى مانند بخارهاى آب معمولى نيست بلكه گازى همچون بخار است كه از انفجار مادهء نخستين پديد گشته ، و چنان كه در آغاز كتاب گذشت آب مادهء نخستين جهان نيز نه آب معمولى و نه ماده‌اى مركب است ، بلكه مادهء ساده‌ايست كه اين گونه بايستى از آن تعبير نمود : ( 1 ) - نخستين حالت تركيبى ماده كه تجزيهء آن مساوى با نابودى ماده است ، و بعبارت ديگر نخستين چهرهء هستىپذيرى ماده كه تمامى چهره‌هاى گوناگون از آن سررشته گرفته . در اخبار بسيارى هم نخستين چهرهء سازمان آسمانى بعنوان دخان معرفى شده ، و شايسته است بجاى نقل اين گونه اخبار و توجيه اخبار گذشته تنها بذكر آيهء قرآنى توجه كنيم كه : ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ آسمان . . . در حالى كه گاز بود . . .